CDN ایرانی یا خارجی؟ مقایسه‌ی بی‌طرف برای سایت‌های فارسی
انتخاب میان CDN داخلی و خارجی به جای کاربران، جای سرور مبدأ و رفتار سایت در اختلال اینترنت بین‌الملل بستگی دارد. این راهنما هر دو گزینه را با جدول تصمیم، روش آزمون و هزینه‌ی ریالی واقعی کنار هم می‌گذارد.
انتخاب میان CDN ایرانی یا خارجی برای سایت فارسی بیش از آنکه سلیقه‌ای باشد، به سه پرسش برمی‌گردد: کاربرانتان کجا هستند، سرور مبدأ کجاست و اگر ارتباط اینترنت ایران با بیرون مختل شود، سایت باید برای چه کسی باز بماند. این نوشته دو گزینه را بی‌تعارف کنار هم می‌گذارد: تأخیر، رفتار در اختلال اینترنت بین‌الملل، پرداخت ریالی و محدودیت‌های هر طرف. در پایان هم روشی عملی برای آزمودن هر دو پیش از تصمیم نهایی آمده است.
CDN ایرانی یا خارجی: پاسخ کوتاه بر پایه‌ی مخاطب
پیش از جزئیات، این چهار حالت بیشتر سایت‌های فارسی را پوشش می‌دهد:
- بیشتر بازدیدکنندگان در ایران‌اند و مبدأ هم در ایران است: CDN داخلی انتخاب منطقی‌تری است؛ مسیر کاربر تا لبه و از لبه تا مبدأ درون کشور می‌ماند.
- بیشتر مخاطبان بیرون از ایران‌اند: CDN خارجی با لبه‌های نزدیک به همان مخاطبان معنا دارد، چون لبه‌ی داخلی به کاربر اروپایی نزدیک نیست.
- مخاطب ترکیبی دارید: معمولاً بخش ایرانی (مثلاً فروشگاه یا پنل کاربری) را روی یک زیردامنه پشت CDN داخلی می‌برند و بخش بین‌المللی را جدا نگه می‌دارند.
- سایت باید در اختلال اینترنت بین‌الملل برای کاربر داخلی باز بماند: تنها ترکیب «مبدأ داخلی + لبه‌ی داخلی» این خواسته را برآورده می‌کند.
تأخیر: کاربر ایرانی تا کدام لبه راه می‌رود؟
در CDN داخلی، درخواست کاربر به نزدیک‌ترین نود لبه درون کشور می‌رسد. برای نمونه، CDN ایران ابر ویرا نودهای لبه در تهران، مشهد و کرمانشاه دارد و درخواست کاربر ایرانی برای رسیدن به لبه از درگاه بین‌الملل عبور نمی‌کند.
در CDN خارجی، نزدیک‌ترین لبه به کاربر ایرانی معمولاً بیرون از کشور است. پس هر درخواست باید از درگاه بین‌الملل بگذرد. این فاصله به‌ویژه در دست‌دادن TLS و رسیدن نخستین بایت حس می‌شود، چون هر کدام به چند رفت‌وبرگشت نیاز دارند.
مسیر دوبار عبور: لبه‌ی خارجی و مبدأ داخلی
بدترین ترکیب از نظر تأخیر، مبدأ در ایران و CDN در خارج است. هر درخواست پویا، مثل افزودن به سبد خرید یا ورود به حساب، که از کش پاسخ داده نمی‌شود، این مسیر را می‌رود: کاربر در ایران ← لبه‌ی خارجی ← بازگشت به مبدأ در ایران ← و دوباره همین راه برای پاسخ. یعنی دو بار عبور از درگاه بین‌الملل برای کاری که می‌توانست کاملاً داخلی بماند.
اختلال اینترنت بین‌الملل: چه چیزی از دسترس کاربر داخلی می‌افتد؟
وقتی ارتباط بین‌الملل کند یا قطع می‌شود، جای لبه و جای مبدأ با هم تعیین می‌کنند کاربر ایرانی چه می‌بیند:
| لبه | مبدأ | وضعیت برای کاربر داخلی هنگام قطع ارتباط بین‌الملل |
|---|---|---|
| داخلی | داخلی | مسیر کامل درون کشور است و به ارتباط بین‌الملل وابسته نیست |
| داخلی | خارجی | تنها پاسخ‌هایی که بی‌نیاز از مبدأ از کش داده می‌شوند ممکن است برسند؛ صفحه‌های پویا و درخواست‌هایی که در کش نیستند پاسخ نمی‌گیرند |
| خارجی | داخلی | کاربر به لبه نمی‌رسد، هرچند مبدأ سالم و در دسترس است |
| خارجی | خارجی | کاربر به هیچ‌کدام نمی‌رسد |
نتیجه‌ی عملی این جدول: جای مبدأ دست‌کم به اندازه‌ی جای لبه اهمیت دارد. اگر سرور اصلی بیرون از ایران است، CDN داخلی تأخیر را کم می‌کند، اما سایت را در اختلال سرپا نگه نمی‌دارد.
آی‌پی ایران‌اکسس و CDN خارجی
CDN خارجی باید از بیرون کشور به مبدأ شما وصل شود. اگر آی‌پی سرور مبدأ «ایران‌اکسس» باشد، یعنی تنها از داخل ایران در دسترس باشد، لبه‌ی خارجی حتی در روزهای عادی به آن نمی‌رسد و خطای اتصال به مبدأ می‌گیرید. در ابر ویرا، پس از ساخت سرور، دسترسی آی‌پی خودکار سنجیده می‌شود و اگر ایران‌اکسس باشد، تا ۱۰ دقیقه تعویض آی‌پی رایگان است. وقتی لبه و مبدأ هر دو داخلی‌اند، ارتباط میان آن‌ها درون کشور برقرار می‌شود و این گره پیش نمی‌آید.
پرداخت ریالی و پیش‌بینی‌پذیری هزینه
سرویس‌های خارجی بهای خود را به ارز تعیین می‌کنند و معمولاً کارت پرداخت بین‌المللی می‌خواهند که در دسترس بیشتر کاربران ایرانی نیست. پس کار به واسطه می‌کشد: کارمزد واسطه، نوسان نرخ ارز و این خطر که حساب به دلیل سیاست‌های تحریمی ارائه‌دهنده محدود یا بسته شود. حتی اگر طرح رایگانی در کار باشد، نگرانی دسترسی به حساب و پشتیبانی از میان نمی‌رود.
در CDN داخلی، پرداخت ریالی و از کیف پول است. در ابر ویرا هزینه‌ی CDN تنها به‌ازای مصرف دانلود حساب می‌شود و آپلود رایگان است. نرخ‌ها به تاریخ آبان ۱۴۰۵ است و بهای روز را ماشین‌حساب صفحه‌ی سفارش نشان می‌دهد.
برآورد با نرخ واقعی
نرخ دانلود CDN برابر ۱٬۲۰۰ تومان برای هر گیگابایت است. چند برآورد:
- آزمون چندروزه با یک زیردامنه: ۲۰ گیگابایت × ۱٬۲۰۰ تومان = ۲۴٬۰۰۰ تومان
- سایت محتوایی کوچک در یک ماه: ۳۰۰ گیگابایت × ۱٬۲۰۰ تومان = ۳۶۰٬۰۰۰ تومان
- فروشگاه پربازدید در یک ماه: ۱٬۰۰۰ گیگابایت × ۱٬۲۰۰ تومان = ۱٬۲۰۰٬۰۰۰ تومان
اگر برای پایداری در اختلال تصمیم دارید مبدأ را هم به ایران بیاورید، هزینه‌ی سرور را جدا ببینید. برای نمونه، طرح «اقتصادی ۲» (۲ هسته، ۲ گیگابایت رم، ۱۵ گیگابایت دیسک) ماهانه ۱٬۲۰۰٬۰۰۰ تومان است. پس سایت محتوایی بالا با این مبدأ ماهانه در کل ۱٬۵۶۰٬۰۰۰ تومان هزینه دارد. اگر می‌خواهید پیش از تعهد ماهانه، مبدأ داخلی را سه روز با منابع بیشتر بیازمایید، طرح «حرفه‌ای ۱» با نرخ ساعتی ۲٬۸۷۷ تومان این هزینه را دارد: ۷۲ ساعت × ۲٬۸۷۷ تومان = ۲۰۷٬۱۴۴ تومان. انتخاب میان این دو شیوه را در محاسبه‌ی سربه‌سر سرور ساعتی و ماهانه دنبال کنید.
محدودیت‌ها؛ هر گزینه چه چیزی را حل نمی‌کند
محدودیت‌های CDN داخلی:
- لبه‌ها درون ایران‌اند. برای کاربر خارج از کشور نزدیکی‌ای ایجاد نمی‌کنند و درخواست او باید به ایران برسد.
- با مبدأ خارجی، بخش پویای سایت در اختلال بین‌الملل از دسترس می‌افتد.
- امکانات را با نیازتان بسنجید. اگر سایت شما به وب‌سوکت، gRPC، درگاه غیرمعمول، دیوار آتش وب یا پایش سلامت مبدأ نیاز دارد، پشتیبانی از آن را پیش از انتقال وارسی کنید. CDN ابر ویرا این موارد را دارد؛ فهرست کامل معیارها در هشت معیار انتخاب CDN داخلی آمده است.
محدودیت‌های CDN خارجی:
- پرداخت ارزی، وابستگی به واسطه و خطر محدود شدن حساب.
- تأخیر بیشتر برای کاربر ایرانی و مسیر دوبار عبور برای مبدأ داخلی.
- آی‌پی لبه‌ها میان سایت‌های بسیاری مشترک است. اگر دسترسی به این نشانی‌ها از داخل محدود شود، سایت شما هم بی‌آنکه تقصیری داشته باشد آسیب می‌بیند.
- قطع کامل برای کاربر داخلی هنگام اختلال اینترنت بین‌الملل.
- ناسازگاری با مبدأی که آی‌پی ایران‌اکسس دارد.
جدول تصمیم
| وضعیت شما | گزینه‌ی منطقی | دلیل اصلی |
|---|---|---|
| فروشگاه یا خدمت آنلاین با مشتری ایرانی | لبه‌ی داخلی + مبدأ داخلی | تأخیر کم و باز ماندن در اختلال |
| رسانه‌ی فارسی با بخش بزرگی از مخاطب در خارج | CDN خارجی برای بخش بین‌المللی و CDN داخلی برای مخاطب ایرانی روی زیردامنه‌ی جدا | هر مخاطب به لبه‌ی نزدیک خود می‌رسد |
| سرویس بین‌المللی بدون مخاطب ایرانی | CDN خارجی | لبه‌ی داخلی مزیتی ندارد |
| مبدأ ناچار در خارج، مخاطب در ایران | CDN داخلی | کاهش تأخیر محتوای ایستا، با آگاهی از ناپایداری بخش پویا در اختلال |
| بودجه‌ی ریالی بدون دسترسی به پرداخت ارزی | CDN داخلی | پرداخت از کیف پول و صورتحساب به‌ازای مصرف |
آزمون پیش از تصمیم، گام‌به‌گام
حدس نزنید؛ اندازه بگیرید. این آزمون چند ساعت طول می‌کشد:
- یک نقطه‌ی اندازه‌گیری داخلی بسازید. یک سرور ساعتی در تهران با کوچک‌ترین طرح بسازید. دو ساعت آزمون با «اقتصادی ۱» این هزینه را دارد: ۲ ساعت × ۱٬۰۲۷ تومان = ۲٬۰۵۴ تومان. پس از پایان کار سرور را حذف کنید، نه خاموش؛ خاموش بودن کسر ساعتی را متوقف نمی‌کند.
- یک زیردامنه‌ی آزمایشی را پشت CDN داخلی ببرید و سایت اصلی را دست نزنید. گام‌های ثبت رکورد و نام‌سرور در راه اندازی CDN ایران گام‌به‌گام آمده است.
- زمان اتصال و نخستین بایت را بسنجید. از سرور آزمون، این فرمان را برای هر دو نشانی (پشت CDN خارجی و پشت CDN داخلی) چند بار اجرا کنید:
curl -o /dev/null -s -w 'connect=%{time_connect} ttfb=%{time_starttransfer}' https://test.example.ir/
- مسیر را ببینید. با
mtr -rwc 20 test.example.irمشخص می‌شود درخواست از درگاه بین‌الملل می‌گذرد یا نه. - یک صفحه‌ی پویا را هم بیازمایید، نه فقط فایل ایستا. تفاوت اصلی در درخواست‌هایی پیدا می‌شود که به مبدأ می‌رسند.
- دسترسی مبدأ را از بیرون وارسی کنید. اگر CDN خارجی را نگه می‌دارید، مطمئن شوید آی‌پی مبدأ ایران‌اکسس نیست.
اشتباه‌های رایج
۱. سنجش سرعت با فیلترشکن یا از بیرون کشور. با روشن بودن فیلترشکن، مسیر شما همان مسیر کاربر ایرانی نیست و نتیجه گمراه‌کننده می‌شود. راه پرهیز: آزمون را از یک سرور داخلی یا اینترنت معمولی داخل کشور و بدون واسطه انجام دهید.
۲. انتظار پایداری در اختلال با مبدأ خارجی. بردن دامنه پشت CDN داخلی، مبدأ خارجی را به ارتباط بین‌الملل بی‌نیاز نمی‌کند. راه پرهیز: اگر باز ماندن سایت در اختلال برایتان حیاتی است، مبدأ یا دست‌کم بخش‌های حیاتی آن مثل فروشگاه و پرداخت را به سرور داخلی منتقل کنید.
۳. نگه داشتن CDN خارجی پس از انتقال مبدأ به ایران. نتیجه یا مسیر دوبار عبور است، یا اگر آی‌پی جدید ایران‌اکسس باشد، خطای اتصال به مبدأ. راه پرهیز: پس از انتقال مبدأ، انتخاب CDN را از نو بسنجید و دسترسی آی‌پی را از بیرون وارسی کنید.
پرسش‌های متداول
می‌توانم هم‌زمان از CDN داخلی و خارجی استفاده کنم؟
برای یک نام دامنه، نام‌سرور تنها نزد یک ارائه‌دهنده است. شیوه‌ی رایج این است که زیردامنه‌ها یا دامنه‌های جدا را به هر سرویس بسپارید؛ مثلاً بخش ویژه‌ی کاربران ایرانی روی یک زیردامنه پشت CDN داخلی باشد.
کاربر خارج از کشور با CDN ایرانی کندتر به سایت می‌رسد؟
بله، معمولاً کندتر از حالتی که لبه‌ای نزدیک به خودش داشته باشد، چون درخواستش باید به ایران برسد. اگر سهم این کاربران کم است، اثرش در مقایسه با بهبود تجربه‌ی کاربران داخلی ناچیز است.
در CDN داخلی، فایلی که کاربر بارگذاری می‌کند هزینه دارد؟
خیر. در CDN ابر ویرا تنها دانلود حساب می‌شود و آپلود، از جمله فایل‌هایی که کاربران روی سایت بارگذاری می‌کنند، رایگان است.
برای کوچ از CDN خارجی، باید کل سایت را یک‌باره منتقل کنم؟
لازم نیست. با یک زیردامنه‌ی آزمایشی شروع کنید، چند روز تأخیر و خطاها را بسنجید و پس از اطمینان، دامنه‌ی اصلی را منتقل کنید.
جمع‌بندی
پاسخ پرسش «CDN ایرانی یا خارجی» را جای کاربران و جای مبدأ تعیین می‌کند. برای مخاطب ایرانی، لبه‌ی داخلی تأخیر را کم می‌کند و همراه با مبدأ داخلی، سایت را در اختلال اینترنت بین‌الملل باز نگه می‌دارد. پرداخت ریالی و صورتحساب به‌ازای مصرف هم کار را ساده‌تر می‌کند. برای مخاطب خارج از کشور، CDN خارجی همچنان جای خودش را دارد. پیش از هر تصمیمی، با یک زیردامنه و چند ساعت آزمون اندازه بگیرید. اگر می‌خواهید این آزمون را با لبه‌ی داخلی و مبدأ داخلی انجام دهید، ابر ویرا هر دو را با پرداخت ریالی در اختیارتان می‌گذارد.
