ترافیک سرور ساعتی؛ چه چیزی حساب می‌شود و چه چیزی رایگان است

ترافیک سرور ساعتی تنها بخش صورتحساب است که به رفتار برنامه و کاربران شما بستگی دارد، نه به منابعی که هنگام ساخت سرور انتخاب کرده‌اید. پردازنده، رم و دیسک هر ساعت مبلغ ثابتی دارند، اما اینکه تا آخر هفته چند گیگابایت از سرور بیرون می‌رود را از پیش نمی‌دانید. این نوشته دقیق می‌گوید کدام جریان داده حساب می‌شود و کدام رایگان است، بسته‌ی ترافیک به کار چه کسی می‌آید و مصرف را چطور روی خود سرور بشمارید تا صورتحساب غافلگیرتان نکند.

قاعده‌ی ترافیک سرور ساعتی در یک نگاه

در سرور ابری ساعتی ابر ویرا ترافیک سقف ندارد: هر گیگابایت دانلود با نرخ ثابت حساب و از کیف پول کم می‌شود و آپلود رایگان است. در این نوشته «دانلود» یعنی داده‌ای که از سرور بیرون می‌رود، یعنی آنچه بازدیدکننده یا سیستمی دیگر از سرور دریافت می‌کند؛ «آپلود» یعنی داده‌ای که به سرور وارد می‌شود.

نرخ‌ها به تاریخ آبان ۱۴۰۵ است؛ بهای روز را ماشین‌حساب صفحه‌ی سفارش نشان می‌دهد.

ترافیک حتی پیش از ساخت سرور هم در حساب می‌آید: کمینه‌ی موجودی لازم برای ساخت سرور ساعتی ایران برابر است با یک‌سوم بهای ماهانه‌ی سخت‌افزار به‌علاوه‌ی بهای ۵۰ گیگابایت ترافیک، یعنی:

• ۵۰ گیگابایت × ۱٬۰۰۰ تومان = ۵۰٬۰۰۰ تومان

اگر می‌خواهید ببینید ترافیک کنار پردازنده، رم و دیسک چطور در فرمول کلی می‌نشیند، فرمول کامل هزینه‌ی سرور ساعتی را بخوانید. اینجا تنها سراغ ترافیک می‌رویم.

دانلود در برابر آپلود؛ کدام کار پول دارد

برای تشخیص، تنها یک پرسش کافی است: داده از سرور بیرون می‌رود یا به آن وارد می‌شود؟

جدول کارهای روزمره و اثرشان بر صورتحساب

سرویس‌هایی که در هر دو جهت داده جابه‌جا می‌کنند

برخی سرویس‌ها داده را هم می‌گیرند و هم پس می‌دهند و باید دو نیمه‌ی مسیر را جدا دید:

• پراکسی معکوس و تونل: داده‌ای که سرور از مقصد می‌گیرد ورودی و رایگان است، اما همان داده وقتی به کاربر تحویل می‌شود خروجی است. پس حجمی که حساب می‌شود تقریباً برابر چیزی است که کاربران دریافت کرده‌اند.
• هم‌گام‌سازی دوطرفه (مثل rsync در دو جهت): تنها نیمه‌ای که از سرور به مقصد می‌رود حساب می‌شود.
• تکثیر پایگاه داده: اگر این سرور اصلی است و نسخه‌ی پشتیبان روی سرور دیگری است، جریان تکثیر از دید این سرور دانلود است.

مثال محاسبه‌شده: پنج روز آزمون با بار واقعی

فرض کنید تیمی سرویس اشتراک فایل را پنج روز (۱۲۰ ساعت) روی سروری با ۲ هسته، ۴ گیگابایت رم و ۴۰ گیگابایت دیسک SSD آزمون می‌کند. در این مدت ۳۰۰ گیگابایت فایل آزمایشی روی سرور بارگذاری می‌شود و کاربران آزمایشی ۸۰ گیگابایت دانلود می‌کنند.

بهای ساعتی سخت‌افزار:

• ۲ هسته × ۲۷۴ تومان = ۵۴۸ تومان
• ۴ گیگابایت رم × ۳۴۲٫۵ تومان = ۱٬۳۷۰ تومان
• ۴۰ گیگابایت SSD × ۶٫۸۵ تومان = ۲۷۴ تومان

جمع ساعتی: ۵۴۸ + ۱٬۳۷۰ + ۲۷۴ = ۲٬۱۹۲ تومان.

• ۱۲۰ ساعت × ۲٬۱۹۲ تومان = ۲۶۳٬۰۴۰ تومان

ترافیک:

• ۸۰ گیگابایت × ۱٬۰۰۰ تومان = ۸۰٬۰۰۰ تومان
• ۳۰۰ گیگابایت آپلود: صفر تومان

جمع: ۲۶۳٬۰۴۰ + ۸۰٬۰۰۰ = ۳۴۳٬۰۴۰ تومان.

حالا اگر هر شب یک پشتیبان ۶ گیگابایتی هم از سرور به جای دیگری فرستاده شود:

• ۵ شب × ۶ گیگابایت = ۳۰ گیگابایت
• ۳۰ گیگابایت × ۱٬۰۰۰ تومان = ۳۰٬۰۰۰ تومان

جمع تازه: ۳۷۳٬۰۴۰ تومان. ۳۰۰ گیگابایت ورودی هیچ هزینه‌ای نداشت، اما ۳۰ گیگابایت پشتیبانِ خروجی به صورتحساب آمد.

همین بار پشت CDN

فرض کنید همان ۸۰ گیگابایت را لبه‌ی CDN به کاربران تحویل دهد و تنها ۱۰ گیگابایت برای پر کردن کش از سرور مبدأ خوانده شود:

• ۸۰ گیگابایت × ۱٬۲۰۰ تومان = ۹۶٬۰۰۰ تومان (CDN)
• ۱۰ گیگابایت × ۱٬۰۰۰ تومان = ۱۰٬۰۰۰ تومان (سرور مبدأ)

جمع ترافیک ۱۰۶٬۰۰۰ تومان می‌شود، در برابر ۸۰٬۰۰۰ تومان بدون CDN. پس CDN را برای سرعت، امنیت و کاهش بار مبدأ به کار ببرید، نه برای ارزان‌تر شدن ترافیک؛ سازوکارش را در نوشته‌ی CDN ایران چیست و چطور سرعت را بالا می‌برد ببینید. آنچه واقعاً حجم دانلود را کم می‌کند فشرده‌سازی پاسخ‌ها (مثلاً gzip on; در nginx)، کوچک کردن تصویرها و سرآیندهای کش مرورگر است.

بسته‌ی ترافیک؛ برای چه کسی معنا دارد

مشترک عادی سرور ساعتی

برای سرور ابری ساعتی بسته‌ی ترافیک جداگانه‌ای در کار نیست: هر گیگابایت دانلود ۱٬۰۰۰ تومان است و سقفی هم ندارد. برنامه‌ریزی شما تنها برآورد حجم و شارژ کافی کیف پول است.

سرور مجازی ماهانه

بسته‌های ترافیک برای سرور مجازی ماهانه‌اند:

برای مقایسه، ۳٬۰۰۰ گیگابایت دانلود روی سرور ساعتی:

• ۳٬۰۰۰ گیگابایت × ۱٬۰۰۰ تومان = ۳٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان

یعنی ۱۲۰٬۰۰۰ تومان بیشتر از بسته‌ی ۳٬۰۰۰ گیگابایتی. تا حدود یک ترابایت نرخ هر گیگابایت در دو مدل یکی است و تصمیم میان ساعتی و ماهانه بیشتر به مدت کار و سخت‌افزار بستگی دارد؛ حساب کامل آن در محاسبه‌ی سربه‌سر سرور ساعتی یا ماهانه آمده است.

نماینده‌ها

بسته‌های تخفیف‌دار ترافیک سرور ساعتی تنها برای دارندگان پنل نمایندگی است:

پایش مصرف ترافیک روی خود سرور

چون ترافیک سرور ساعتی سقف ندارد، شمارش منظم مصرف تنها راه پیش‌بینی صورتحساب است. عدد سرور برای برآورد است و مبنای کسر، شمارش زیرساخت است.

گام‌به‌گام با vnstat

1. نام کارت شبکه را پیدا کنید (مثلاً eth0 یا ens3):

ip -br link

2. vnstat را نصب کنید. روی اوبونتو و دبیان:

sudo apt install vnstat

روی آلمالینوکس و راکی‌لینوکس (روی سنت‌اواس قدیمی به‌جای dnf از yum استفاده کنید):

sudo dnf install epel-release
sudo dnf install vnstat

3. سرویس را روشن و ماندگار کنید:

sudo systemctl enable --now vnstat

4. پس از چند دقیقه گزارش ساعتی، روزانه و ماهانه را ببینید:

vnstat -h
vnstat -d
vnstat -m

5. ستون tx (ارسال‌شده) همان دانلودی است که حساب می‌شود؛ ستون rx (دریافت‌شده) آپلود و رایگان است.
6. برای دیدن جریان زنده: vnstat -l -i eth0؛ و برای پیدا کردن برنامه‌ای که بیشترین خروجی را دارد، nethogs را نصب و با sudo nethogs اجرا کنید.

روی میکروتیک، /interface monitor-traffic ether1 جریان لحظه‌ای را نشان می‌دهد و /tool torch مشخص می‌کند ترافیک به کدام نشانی می‌رود.

فهرست وارسی هفتگی

• مجموع tx هفته را یادداشت و در ۱٬۰۰۰ تومان ضرب کنید تا برآورد هزینه‌ی ترافیک به دست آید.
• جهش ناگهانی در vnstat -d را با nethogs ریشه‌یابی کنید.
• حجم و تعداد دفعات پشتیبان خروجی را بازبینی کنید؛ پشتیبان افزایشی خروجی کمتری دارد.
• فعال بودن فشرده‌سازی را برای پاسخ‌های متنی وارسی کنید.
• موجودی کیف پول را با برآورد ترافیک هفته‌ی بعد مقایسه کنید.

اشتباه‌های رایج

خواندن ستون rx به‌جای tx

کسی که پس از بارگذاری چند صد گیگابایت داده عدد بزرگ rx را می‌بیند، گمان می‌کند صورتحساب سنگینی در راه است، یا برعکس خروجی واقعی را دست‌کم می‌گیرد. راه پرهیز: تنها tx را مبنای برآورد بگذارید؛ rx ورودی و رایگان است.

فرض اینکه CDN هزینه‌ی ترافیک را کم می‌کند

نرخ دانلود CDN بیشتر از نرخ دانلود سرور است و پر کردن کش هم از سرور خروجی دارد. راه پرهیز: پیش از روشن کردن ابر، مثل مثال بالا هر دو نیمه را حساب کنید و برای کم کردن حجم سراغ فشرده‌سازی و بهینه‌سازی تصویر بروید.

رها کردن سرور بدون پایش خروجی

سرور نفوذشده، پراکسی باز یا اسکریپت هم‌گام‌سازی که در حلقه افتاده، بی‌صدا ترافیک خروجی می‌سازد و چون سقفی در کار نیست، همه‌اش حساب می‌شود. راه پرهیز: vnstat را از روز اول نصب کنید، درگاه‌های بی‌استفاده را با دیوار آتش ببندید و گزارش روزانه را دست‌کم هفته‌ای یک بار ببینید.

پرسش‌های متداول

آیا ترافیک سرور ساعتی سقف دارد و با رسیدن به حجم خاصی سرور قطع می‌شود؟

نه. سقفی وجود ندارد و هر گیگابایت دانلود حساب می‌شود. تنها محدودیت موجودی کیف پول است: اگر تمام شود سرور تا ۶ ساعت روشن می‌ماند و سپس خاموش و معلق می‌شود، نه حذف، و با شارژ کیف پول برمی‌گردد.

دریافت به‌روزرسانی سیستم‌عامل و ایمیج‌های داکر در صورتحساب می‌آید؟

نه. این داده‌ها به سرور وارد می‌شوند و ورودی رایگان است، چه با apt و dnf باشد، چه docker pull یا git clone.

وقتی سرور خاموش است، هزینه‌ی ترافیک هم کسر می‌شود؟

سرور خاموش داده‌ای نمی‌فرستد، پس ترافیکی هم حساب نمی‌شود؛ اما بهای ساعتی سخت‌افزار ادامه دارد، چون منابع برایتان نگه داشته می‌شود. برای توقف کامل هزینه باید سرور را حذف کنید.

چرا عدد vnstat با مبلغ کسرشده کمی فرق دارد؟

vnstat تنها از لحظه‌ی نصب می‌شمارد و به‌طور پیش‌فرض واحد دودویی (GiB) نشان می‌دهد که هر کدام کمی بیشتر از یک گیگابایت دهدهی است. در نسخه‌های تازه می‌توانید با گزینه‌ی UnitMode در پرونده‌ی /etc/vnstat.conf واحد دهدهی را انتخاب کنید. با این حال عدد سرور برآورد است و مبنای کسر، شمارش زیرساخت است.

جمع‌بندی

در سرور ابری ساعتی تنها داده‌ی خروجی پول دارد: ۱٬۰۰۰ تومان برای هر گیگابایت، بدون سقف؛ هرچه به سرور وارد می‌شود رایگان است. بسته‌های ترافیک مخصوص سرور ماهانه و بسته‌های تخفیف‌دار ساعتی مخصوص نماینده‌هاست. با vnstat ستون tx را بپایید، پشتیبان‌های خروجی و پاسخ‌های فشرده‌نشده را جدی بگیرید و پیش از روشن کردن CDN هر دو نیمه‌ی ترافیک را حساب کنید. اگر آماده‌ی آزمون با بار واقعی خودتان هستید، در ابر ویرا یک سرور ساعتی بسازید، چند روز مصرف را بشمارید و بعد درباره‌ی ماندن، بزرگ‌تر کردن یا رفتن به مدل ماهانه تصمیم بگیرید.